قبول نشده است . يكى دو روز هم صدر اعظم از اندرون نيامد . بعضى را اعتقاد اين است كه معزول خواهد شد ، حضرت اجل آقاى نظام السلطنه رئيس الوزراء مىشود . حقيقت ، كار دولتىها معلوم نيست . نه اين‌طرفى هستند ، نه آن طرفى . فردا فرد مردم ، چه از طرف دولتى ، چه از طرف ملى ، هريك به خيال خودشان حرفى مىزنند ؛ نه آنها در پيشرفت خيالات و مقاصد خودشان مستقل و يك رأى هستند ، نه اينها . نايب السلطنه چندى است كه پا درد بهم رسانده ، بيرون نمىآيد . بعضى را اعتقاد اين است كه از ترس حرف‌هاى مردم است كه چندى قبل او را ضد خودشان تصور مىكردند . فرمانفرما معلوم نيست كه بطور حتم تبريز رفتنى خواهد شد يا خير . كرمان و كرمانشاهان هم هنوز به كسى داده نشده . خيال دارند به ملاحظهء اطاعت از قانون بين الدول ، ثقة الملك را روانهء كردستان نمايند . پيوست اول اگرچه فدوى تازه وارد شده‌ام « 37 » ، و هنوز اطلاع صحيح بهم نرسانده‌ام ، از باطن امورات آنچه در اين دو روزه معلوم شده اين است كه ، ظاهرا مردم ساكت ، ولى در باطن هيجانى دارند . گمان و اعتقاد مردم اين شده است كه شاه با مجلس همراه نيست . عقيدهء غالب مردم اين است كه عاقبت سروصداى بزرگى بلند خواهد شد ؛ چنانچه تبريز برهم خورده است و علت هم فقط اين است كه ، شاه را همچنان با مجلس نمىدانند . روز گذشته ، وكلاى تهران از قبيل حاجى محمد اسمعيل مغازه و معين التجار و چند نفر ديگر ، تلگرافخانه رفته بودند كه با وكلاى مجلس تبريز حضورى جواب و سئوال نمايند ، شايد آن‌ها را متقاعد و ساكت نمايند . سيم تبريز حرف نمىزد و موقوف به امروز شد . ديگر بعد از اين سئوال و جواب ، ساكت بشوند يا نشوند ، معلوم نيست . پنج شش نفر از منتخبين تبريز كه انتخاب شده‌اند ، روز گذشته وارد تهران شدند . بقيه هم تا اول ماه وارد خواهند شد . فدوى ، وكلاى تبريز را در باكو ديدم ، خيلى كله‌شان باد دارد ، ولى بىباكانه حرف مىزنند . حالا كه تهران آمده‌اند ، به همان سبك و سليقه باشند يا آنكه تغيير نمايند ، نمىدانم . به‌هرحال روى مردم باز شده ، جسور شده‌اند . خداوند روى عين الدوله و علاء الدوله را سياه نمايد كه هم دولت را در زحمت انداختند و هم ملت را جسور كردند . خيلى مشكل است اين مردم به اين سهلى ساكت شوند تا يك تودهنى درستى نخورند . در ميدان توپخانه برحسب امر شاه ، تلفنى مخصوص گذاشته شده كه هركسى مطلب يا عرضى داشته باشد ، بلامانع مىتواند به عرض شاه برساند . در اين دو روز ، آنچه شنيده‌ام ، از شرايط مهربانى نسبت به مردم ، از طرف دولت فروگذار نشده است . ولى به عين ، حال اين مردم حال قوم موسى شده است . دور نيست كفران نعمت ،

--> ( 37 ) - مغيث السلطنه از سفر روسيه مراجعت نموده بود .